Starim zanatima smatraju se djelatnosti izrade i dorade predmeta pretežno ručnim radom, pod uslovima, na način i od materijala kojima se čuva i odražava izraz tradicionalnog narodnog stvaralaštva, znanja i vještina i građevinski zanati čiji su proizvodi u cjelini (ili većim dijelom) građevinski objekti kojima se održavaju ili obnavljaju spomenici tradicionalne kulture koji su pod posebnom zaštitom.

Umjetničkim zanatima smatraju se djelatnosti oblikovanja plemenitih materijala, kamena, metala, tekstila, stakla i drugih materijala, pri čijoj izradi dolazi do izražaja lični ukus i vještina proizvođača po zamisli ili nacrtu stvaraoca ili drugog lica.

Domaća radinost je djelatnost izrade, dorade i oplemenjivanja predmeta kod kojih preovladava ručni rad i koji imaju estetsko obilježje narodne umjetnosti.

Status starog zanata, umjetničkog zanata i domaće radinosti mogu steći registrovani preduzetnici čiji su način rada, proizvodi, odnosno usluge u skladu sa njegovom pretežnom djelatnošću, odnosno pretežnom djelatnošću izdvojenog poslovnog prostora u sastavu preduzetnika. Sticanje statusa starog zanata, umjetničkog zanata i domaće radinosti pokreće preduzetnik podnošenjem zahtjeva kod nadležnog organa jedinice lokalne samouprave koji je izdao rješenje o odobrenju obavljanja preduzetničke djelatnosti, odnosno rješenja o obavljanju djelatnosti u izdvojenom prostoru.

Preduzetnik uz zahtjev za sticanje statusa starog zanata, umjetničkog zanata i domaće radinosti prilaže:

  1. kopiju rješenja o odobrenju obavljanja preduzetničke djelatnosti,
  2. fotografije proizvoda, odnosno grupe proizvoda za pregled i
  3. dokaz o uplati troškova postupka sticanja statusa.

Preduzetnik uz zahtjev može priložiti i druga dokumenta, kao što su:

  1. preporuke, stručna mišljenja organizacija ili stručnih udruženja,
  2. dokazi o dobijenim nagradama i priznanjima i
  3. dokazi o porodičnoj tradiciji izrade proizvoda i slično.

Preduzetnik gubi status starog zanata, umjetničkog zanata i domaće radinosti prestankom obavljanja djelatnosti, promjenom pretežne djelatnosti prema kojoj je stekao status i u drugim propisanim slučajevimai.

Preduzetnik sa statusom starog zanata, umjetničkog zanata i domaće radinosti dužan je da:

  • djelatnost starog zanata, umjetničkog zanata i domaće radinosti obavlja u skladu sa Pravilnikom o djelatnostima koje se smatraju starim i umjetničkim zanatima i domaćom radinosti („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 70/12) i rješenjem o sticanju statusa,
  • o svakoj promjeni načina obavljanja djelatnosti, izrade proizvoda, odnosno pružanja usluga, a koja utiče na stečeni status obavijesti nadležni organ jedinice lokalne samouprave i
  • omogući kontrolu kvaliteta proizvoda, odnosno usluga.

Pravilnik o djelatnostima koje se smatraju starim i umjetničkim zanatima i domaćom radinosti („Službeni glasnik Republike Srpske“, broj 70/12)


RUČNO RAĐENI PRIGLAVAK

Udruženje građana „Ženski interaktivni ruralni centar“ Istočno Sarajevo

O ručno rađenom priglavku sarajevsko-romanijske regije, inicijativi za uvrštavanje na listu nematerijalne baštine UNESKO-a

Tradicija, običaji, rukotvorine i stari zanati predstavljaju značajan potencijal za razvoj u kontekstu oživljavanja, očuvanja, zaštite i promocije tradicionalnih vrijednosti za koje je Republika Srpska odavno prepoznata. U Republici Srpskoj, vunena odjeća je bila dominantna kroz istoriju, a pletenje je bilo nezaobilazno tradicionalno zanatstvo svake žene. Tokom zimskog perioda žene su imale dovoljno vremena za rukotvorine, pa su obično organizovale „prelo“ – okupljale se kako bi pomogle jedna drugoj u obradi vune i družile se, svirale i plesale – što je imalo poseban značaj u njihovom životu. Pleteni elementi su uobičajan dio tradicionalne narodne odjeće, ali ručno pletene čarape zvane PRIGLAVAK napravljene od prirodne vune jedan su od rijetkih predmeta koji su se do danas zadržali u upotrebi. U  Republici Srpskoj još uvijek postoji pletenje čarapa, ali način pletenja čarapa – PRIGLAVAKA nije dovoljno kulturno i istorijski vrednovan i korišten u promotivne i turističke svrhe, a broj žena koje obrađuju vunenu i pletenu autentičnu rukotvorinu PRIGLAVAK se smanjuje. Neadekvatna prezentacija i promocija, kao i sve manje interesa mlađih generacija, stavili su nematerijalno kulturno nasljeđe na društvene margine u posljednjih nekoliko godina. Održavanje žive kulturne baštine bilo gdje u svijetu dovodi do osjećaja identiteta, kontinuiteta i specijalnosti, posebno kada je riječ o ruralnim sredinama naše zemlje gdje su žene još uvijek u podređenom položaju, a fizički rad je značajan izvor prihoda.

Osnovni cilj uvrštavanja priglavka na listu nematerijalne baštine UNESKO-a jeste da doprinese jačanju kulturnog identiteta kroz očuvanje, valorizaciju i promociju tradicije i nematerijalne kulturne baštine, koja se prenosi iz generacije na generaciju, čuvana vremenom. Osjećaj identiteta, kontinuitet i posebnost stvara se održavanjem žive kulturne baštine kroz kreativnost, znanje, vještinu i duh ljudi koji ga stvaraju.

Sve ključne zainteresovane strane – žene iz ruralnih područja i udruženja žena, lokalne vlasti, obrazovne i kulturne institucije, turističke organizacije, sektorske agencije, mala i srednja preduzeća – trebali bi da izraze spremnost i interes da doprinesu akciji za dobrobit i koristi šire zajednice: žene na selu će imati priliku da povećaju zapošljivost i poboljšaju psihološki i socijalni aspekt života; lokalne vlasti, obrazovne i kulturne institucije i turističke organizacije imaju interes da sačuvaju i promovišu kulturnu baštinu jer će povećati vidljivost lokalne zajednice i privući više turista u Republici Srpskoj kroz prezentovanje održivih tradicionalnih vrijednosti sarajevsko-romanijske regije.

priglavak1